අපේ සිරුරේ ක්රියාකාරීත්වය නීරෝගීව තබා ගැනීමට දායක වන ප්රධානම සහ කාර්යබහුලම ඉන්ද්රියක් වන්නේ වකුගඩු (Kidneys) ය. බොහෝ දෙනෙක් සිතන්නේ අප පානය කරන ජලය කෙළින්ම වකුගඩුවලට ගොස් පෙරීමකට ලක්වන බවයි. නමුත් සැබෑ විද්යාත්මක ක්රියාවලිය වන්නේ, බඩවැල් තුළින් ශරීරයට උරාගන්නා රුධිරය (Blood) අඛණ්ඩව පිරිසිදු කිරීම වකුගඩු මඟින් සිදු කිරීමයි.
මිනිස් වකුගඩු යුගලයක් යනු විශ්මිත ස්වභාවික පෙරහන් (Filters) දෙකකි. දිනකට අපගේ සිරුරේ ඇති සමස්ත රුධිර පරිමාව වාර 25ක්ත් 40ක්ත් අතර ප්රමාණයක් (එනම් රුධිර ගැලුම් 50ක් පමණ) මේ කුඩා ඉන්ද්රිය හරහා ගමන් කරමින් පිරිසිදු වෙයි. එහෙත්, වත්මන් සමාජයේ පවතින ඇතැම් නොදැනුවත්කම් සහ වැරදි ජීවන රටා හේතුවෙන් මේ වටිනා ඉන්ද්රියයන් දරුණු ලෙස අක්රීය වෙමින් පවතී. රහසින්ම වකුගඩු විනාශ කර ඩයලිසිස් (Dialysis) මට්ටමට අපව ඇද දමන ප්රධානම වැරදි සහ ඊට පසුපසින් ඇති නවීන විද්යාත්මක සොයාගැනීම් පිළිබඳව මෙම ලිපියෙන් සාකච්ඡා කෙරේ.
වකුගඩු සයිලන්ට් එකේම විනාශ කරන ප්රධාන වැරදි 6
1. බටහිර වේදනා නාශක (Painkillers) වෛද්ය උපදෙස් රහිතව භාවිතය
ශ්රී ලංකාවේ බහුතරයක් දෙනා සුළු හිසරදයක් හෝ ශාරීරික වේදනාවක් ඇති වූ වහාම වෛද්ය නිර්දේශයකින් තොරව ෆාමසිවලින් ලබාගන්නා තද වේදනා නාශක (NSAIDs - Non-Steroidal Anti-inflammatory Drugs) භාවිත කිරීමට පුරුදුව සිටිති. නවීන වෛද්ය පර්යේෂණවලට අනුව, මෙලෙස දිගින් දිගටම වේදනා නාශක ශරීරගත වීමෙන් වකුගඩුවල ඇති සියුම් රුධිර වාහිනී හැකිලෙන අතර, එමඟින් වකුගඩුවලට ලැබෙන රුධිර සැපයුම අඩාල වේ. අවසානයේදී වකුගඩු සෛල මියගොස්, ඒවා සම්පූර්ණයෙන්ම අක්රීය තත්ත්වයට (Chronic Kidney Disease) පත්වේ.
2. අධි-සැකසූ ආහාර සහ අහිතකර ෆොස්පරස් (Phosphorus) ශරීරගත වීම
කර් මාන්තශාලා වල අධිසීඝ්රයෙන් සකස් කරන ලද කෘතිම ආහාර (Processed Foods), සෝඩා (Soda), පාන් සහ කේක් (Cakes) වැනි කෑම වර්ග සඳහා රසකාරක සහ කල්තබා ගැනීමේ රසායනික ද්රව්ය ලෙස ෆොස්පරස් (Phosphorus) බහුලව එකතු කරනු ලැබේ. ෆොස්පරස් යනු සිරුරට සුළු වශයෙන් අවශ්ය ඛනිජයක් වුවද, කෘතිම ආහාර හරහා එය පමණ ඉක්මවා රුධිරයට එකතු වූ විට ලේ පෙරීමේදී වකුගඩුවලට දරාගත නොහැකි ආතතියක් ඇති වේ. විද්යාත්මක පර්යේෂණ පෙන්වා දෙන්නේ අධික ෆොස්පරස් මට්ටම වකුගඩු දුර්වල වීම වේගවත් කරන ප්රධාන සාධකයක් බවයි.
3. පොටෑසියම් (Potassium) අධික ආහාර සීමාවකින් තොරව ගැනීම
පොටෑසියම් යනු සිරුරට අත්යවශ්යම ද්රව්යයක් වුවද, වකුගඩු රෝගී තත්ත්වයන්ගෙන් පෙළෙන හෝ වකුගඩු දුර්වල වීමේ අවදානමක් ඇති අය පොටෑසියම් අධික ආහාර (උදා: අර්තාපල්, කෙසෙල්, අලිගැටපේර, පේර, ඇතැම් පළතුරු සහ කඩල වැනි ඇට වර්ග) සීමාවකින් තොරව ගැනීම සුදුසු නැත. නීරෝගී පුද්ගලයෙකුට මෙය ගැටලුවක් නොසැලකුණත්, වකුගඩුවල පෙරීමේ හැකියාව මඳක් හෝ අඩු අයෙකුගේ රුධිරයේ පොටෑසියම් මට්ටම ඉහළ යාම (Hyperkalemia) හෘදයාබාධ ඇති වීමට පවා හේතු විය හැක.
4. මත්පැන් පානයට ඇබ්බැහි වීම (Alcohol Addiction)
මත්පැන් පානය කිරීම වකුගඩු දුර්වල වීමට බලපාන තවත් සෘජු හේතුවකි. ඇල්කොහොල් මඟින් සිරුර විජලනයකට (Dehydration) ලක් කරන අතර, අඩු රුධිර පීඩනයක් යටතේ රුධිරය පෙරීමට වකුගඩුවලට සිදුවේ. මෙමඟින් වකුගඩුවල ස්වභාවික පෙරීමේ පද්ධතියට දැඩි හානි සිදු වේ.
5. කෘෂිකාර්මික වසවිස සහ අපිරිසිදු පානීය ජලය
ශ්රී ලංකාවේ බහුලව පැතිර යන වකුගඩු රෝගයට (CKDu) ප්රධානතම හේතුවක් වන්නේ කෘෂිකාර්මික ප්රදේශවල වගාවන් සඳහා යොදන රසායනික වසවිස පානීය ජල මූලාශ්රවලට එකතු වීමයි. ජලය හරහා මෙම බැර ලෝහ (Heavy Metals) සහ රසායනික ද්රව්ය රුධිරයට එකතු වී, වකුගඩු තුළ තැන්පත් වීමෙන් සමස්ත පෙරහන් පද්ධතියම වසංගතයක් ලෙස අක්රීය වී යයි.
6. ඖෂධ වර්ග සහ තෙල් වර්ග ප්රමාණය ඉක්මවා භාවිතය
විවිධ රෝගාබාධ සඳහා ලබාගන්නා බටහිර ඖෂධ මෙන්ම, ඇතැම් දේශීය තෙල් සහ කසාය වර්ග ද නිසි වෛද්ය උපදෙස් සහ සීමාවකින් තොරව දීර්ඝකාලීනව භාවිත කිරීම වකුගඩුවලට දරන්නට බැරි ආතතියක් එකතු කරයි. (උදාහරණයක් ලෙස නීරමුල්ලිය වැනි වකුගඩුවලට ගුණදායක ඔසු වුවද, භාවිත කළ යුත්තේ නිසි මාත්රාවකට අනුව පමණි).
වකුගඩු නරක් වීමේ අවසාන ප්රතිඵලය කුමක්ද?
අපිරිසිදු ජල පෙරහනකට (Water Filter) දිගින් දිගටම මඩ, තෙල් සහ මලකඩ එකතු වූ විට එය අවහිර (Block) වී ක්රියාවිරහිත වන්නා සේම, අපගේ වැරදි පුරුදු නිසා වකුගඩු ද අඩපණ වේ.
රුධිරයේ ඇති අපද්රව්ය සහ වසවිස ශරීරයෙන් ඉවත් කිරීමට වකුගඩුවලට නොහැකි වූ විට, එම වසවිස මුළු සිරුර පුරාම සංසරණය වීමට පටන් ගනී. වකුගඩු සම්පූර්ණයෙන්ම අක්රීය වුවහොත්, දින 14ක් වැනි කෙටි කාලයක් ඇතුළත මිනිසෙකු මිය යාමට පවා පුළුවන. වකුගඩු දෙකම ෆේල් (Fail) වූ පසු ඇති එකම විකල්පය වන්නේ බාහිර යන්ත්රයක් ආධාරයෙන් ජීවිත කාලය පුරාම රුධිරය පිරිසිදු කිරීම හෙවත් ඩයලිසිස් (Dialysis) ක්රියාවලියට යොමු වීම පමණි.
වකුගඩු රැකගැනීමට ගත යුතු විද්යාත්මක පියවර
- ඔබ ජීවත් වන්නේ වකුගඩු රෝග බහුල ප්රදේශයක නම්, පානීය ජලය පිළිබඳව අතිශයින්ම සැලකිලිමත් විය යුතුය.
- නිවැරදි ජල පෙරීමේ ක්රම භාවිතය: සාමාන්ය රෙදි කඩකින් හෝ සරල ෆිල්ටර්වලින් ජලයේ ඇති රසායනික ද්රව්ය ඉවත් කළ නොහැක. ළිං ජලය හෝ ටැප් ජලය පානය කරන්නේ නම්, ඒවා අනිවාර්යයෙන්ම Reverse Osmosis (RO) ක්රියාවලිය හෝ සක්රීය කාබන් (Activated Carbon) තාක්ෂණය සහිත පෙරහන් හරහා පෙරා ගත යුතුය
- ප්ලාස්ටික් බෝතල් කළ ජලය පිළිබඳ සැලකිලිමත් වීම: වෙළඳපොළේ ඇති සමහර ප්ලාස්ටික් බෝතල් කළ ජලය ද නිසි ලෙස RO තාක්ෂණයෙන් පිරිසිදු කර නොමැති නම් වකුගඩුවලට හිතකර නොවේ. එබැවින් ප්රමිතියෙන් උසස්, කාබන් ෆිල්ටරේෂන් හෝ ඔස්මෝසිස් ක්රමවේදයට සකස් කළ ජලය පමණක් තෝරාගන්න
- ලුණු සහ සීනි පාලනය: ආහාර වේලට එකතු කරගන්නා ලුණු (Sodium) ප්රමාණය අවම කිරීමෙන් අධි රුධිර පීඩනය පාලනය කර වකුගඩුවලට සිදුවන සෘජු හානිය වැළැක්විය හැක.
- ස්වභාවික ආහාරවලට හුරු වීම: කෘතිම රසකාරක, සෝඩා සහ ක්ෂණික ආහාර භාවිතය නතර කර, දිනපතා සිරුරට අවශ්ය ප්රමාණයට පිරිසිදු වතුර පානය කරන්න.
අවසාන අදහස (Conclusion)
වකුගඩු රෝගය යනු වැළඳුණු පසු සුව කිරීම අතිශය අපහසු, නමුත් කලින් හඳුනාගතහොත් පහසුවෙන්ම වළක්වා ගත හැකි තත්ත්වයකි. පසුව පසුතැවීමට ඉඩ නොතබා, අදම ඔබේ ජීවන රටාව වෙනස් කර ගනිමින් ඔබේත්, ඔබේ පවුලේ අයගේත් වකුගඩු සෞඛ්යය ආරක්ෂා කර ගැනීමට පියවර ගන්න!
ලිපිය වටිනවා නම් තව කෙනෙකුට බලන්න අනිවාර්යයෙන්ම ශෙයා (Share) කරන්න. 😊