මේ දවස්වල අපේ රටේ කොරෝනා වසංගතය වගේම මිනිස්සුන්ව බියට පත් කරමින් තවත් භයානක රෝගයක ව්යාප්තියක් සීඝ්රයෙන් ඉහළ යමින් පවතිනවා. ඒ තමයි ඩෙංගු (Dengue) රෝගය. වර්ෂාපතනයත් සමඟ දිවයිනේ දිස්ත්රික්ක 14ක මේ වන විට ඩෙංගු ප්රශ්නය ඉතාමත් බරපතළ ලෙස පැන නැඟී ඇති බව සෞඛ්ය බලධාරීන් අනතුරු අඟවනවා.
රජයේ නිල ප්රකාශනවලට අනුව සිදු කරන ලද පරිශ්ර පරීක්ෂාවලදී අනාවරණය වී ඇත්තේ අපේ රටේ පාසල් පද්ධතියෙන් 41%කම ඩෙංගු කීටයන් බෝවන ස්ථාන පවතින බවයි! මෙයට අමතරව ආගමික ස්ථානවලින් 28%ක් සහ කර්මාන්තශාලා ආශ්රිත පරිශ්රවලින් 26%ක් ලෙස මදුරුවන් බෝවන ස්ථාන හඳුනාගෙන තිබෙනවා.
Andarenews අද අපි කතා කරන්නේ මේ දවස්වල ලංකාවේ පවතින ඩෙංගු අවදානම, රෝග ලක්ෂණ, සහ මේ මාරාන්තික රෝගයෙන් අපේ පවුල බේරා ගන්නේ කොහොමද කියන එක ගැනයි.
ලංකාවේ වැඩිපුරම ඩෙංගු තියෙන්නේ කොහේද?
සෞඛ්ය අංශ පෙන්වා දෙන පරිදි දැනට දිස්ත්රික්ක 14ක ඩෙංගු රෝගීන් බහුලව වාර්තා වනවා. විශේෂයෙන්ම:
- බස්නාහිර සහ දකුණු පළාත්
- මධ්යම පළාත (මහනුවර සහ මාතලේ)
- ඌව පළාත (බදුල්ල) සහ නැඟෙනහිර (මඩකලපුව)
- වයඹ සහ සබරගමුව පළාත්
දේශගුණික විපර්යාස නිසා ඇති වන අධික වර්ෂාව, ආර්ද්රතාව සහ අවිධිමත් නාගරීකරණය නිසා මේ තත්ත්වය තවත් දරුණු වී තිබෙනවා.
ඩෙංගු බෝවෙන්නේ සහ ව්යාප්ත වෙන්නේ කොහොමද?
ඩෙංගු යනු ඩෙංගු වෛරසය (DENV) මඟින් වැළඳෙන වෛරස් ආසාදනයක්. මෙය මිනිසුන්ට බෝ කරන්නේ වෛරසය ශරීරගත වූ ඊඩිස් ඊජිප්ටයි (Aedes aegypti) සහ ඊඩිස් ඇල්බොපික්ටස් (Aedes albopictus) කියන ගැහැණු මදුරුවන් කෑමෙන් (දෂ්ට කිරීමෙන්).
විශේෂ කරුණ: මේ මදුරුවන් ප්රධාන වශයෙන්ම දෂ්ට කරන්නේ දවල් කාලයේදීයි. මදුරුවෙකු ආසාදිත පුද්ගලයෙකුගෙන් ලේ බී දින 8-12ක් ඇතුළත වෛරසය අනෙක් අයට බෝ කිරීමට සමත් වන අතර, ඌ ජීවත් වන මුළු කාලය පුරාම වෛරසය පතුරවන්න පුළුවන්.
ඇතැම් දුර්ලභ අවස්ථාවලදී ගර්භණී මවකගෙන් දරුවාට (Vertical Transmission) මෙම වෛරසය බෝ විය හැකි අතර, එහිදී අඩු බර උපත් හෝ කලලයට හානි සිදුවීමේ අවදානමක් පවතිනවා
ඩෙංගු රෝග ලක්ෂණ හඳුනා ගන්නේ කෙසේද?
ඩෙංගු වෛරසය ශරීරගත වී දින 4-10ක් ඇතුළත රෝග ලක්ෂණ මතු වීමට පටන් ගන්නවා. සාමාන්ය ඩෙංගු රෝග ලක්ෂණ දින 2-7ක් දක්වා පවතිනවා.
මූලික රෝග ලක්ෂණ:
අධික උණ ( 40 C / 104 F දක්වා)
තදබල හිසරදය සහ ඇස් යට රිදුම් දීම
අධික ලෙස සන්ධි සහ මාංශ පේශි රිදීම (මේ නිසාම මෙය බිඳුණු ඇටකටු උණ - Break-bone fever ලෙසත් හඳුන්වනවා)
වමනය සහ ඔක්කාරය
සමේ ඇති වන රතු ලප (Rash) සහ වසා ගැටිති ඉදිමීම
මාරාන්තික "ඩෙංගු රක්තපාත" (Severe Dengue) ලක්ෂණ:
පුද්ගලයෙකුට දෙවැනි වතාවටත් ඩෙංගු වැළඳීමේදී දරුණු තත්ත්වයන් ඇති වීමේ අවදානම වැඩියි. සාමාන්යයෙන් උණ බැස යන අවස්ථාවේදී (Dengue Critical Phase) මෙම දරුණු ලක්ෂණ මතු විය හැකියි:
අධික බඩේ කැක්කුම සහ දිගින් දිගටම වමනය යාම
විදුරුමසින් හෝ නාසයෙන් ලේ ගැලීම
වමනය හෝ මළපහ සමඟ ලේ පිටවීම
වේගයෙන් හුස්ම ගැනීම සහ අධික තෙහෙට්ටුව
සම සුදුමැලි වී සීතල වීම
මෙවැනි ලක්ෂණ ඇත්නම් ප්රමාද නොකර වහාම රෝහල් ගත කළ යුතුමයි!
ප්රතිකාර සහ වැරදි ඖෂධ භාවිතය
ඩෙංගු රෝගය සඳහා මෙතෙක් සොයාගත් විශේෂිත ප්රතිවෛරස් ඖෂධයක් නැහැ. සිදු කරන්නේ රෝග ලක්ෂණ පාලනය කිරීම පමණයි.
කළ යුතු දේ: හොඳින් විවේක ගන්න. දියර වර්ග (තැඹිලි වතුර, කැඳ, ජීවනී) බහුලව පානය කරන්න. උණ සහ ඇඟ පත කැක්කුමට පැරසිටමෝල් (Paracetamol) පමණක් පාවිච්චි කරන්න.
කිසිසේත්ම නොකළ යුතු දේ: ඩෙංගු යැයි සැක සහිත නම් Ibuprofen, Aspirin, Mefenamic Acid හෝ Diclofenac Sodium වැනි (NSAIDs) වේදනා නාශක ඖෂධ කිසිසේත්ම ගන්න එපා. එමඟින් ශරීරය අභ්යන්තරයේ ලේ ගැලීමේ ප්රවණතාව (Risk of Bleeding) ඉතාමත් දරුණු ලෙස ඉහළ යනවා.
ඩෙංගු මර්දනයට අපිට කරන්න පුළුවන් මොනවාද?
ඩෙංගු ව්යාප්තිය පාලනය කළ හැකි එකම ක්රමය මදුරුවන් බෝවන ස්ථාන විනාශ කිරීම සහ මදුරු දෂ්ටනවලින් ආරක්ෂා වීමයි.
1. මදුරුවන් බෝවීම වැළැක්වීම:
ඔබේ නිවස, වත්ත සහ අවට පරිශ්රය සතියකට වරක්වත් පරීක්ෂා කර පිරිසිදු කරන්න.
වතුර රැඳිය හැකි ටින්, සෙල්ලම් බඩු, පොල්කටු, ටයර් සහ යෝගට් කෝප්ප නිසි ලෙස ඉවත් කරන්න.
ගෘහස්ථ ජල ටැංකි, පීරිසි සහ කලස් සතියකට වරක් හිස් කර මතුපිට අතුල්ලා පිරිසිදු කරන්න.
2. මදුරු දෂ්ටනයෙන් බේරීම:
දවල් කාලයේ නිදාගන්නා විට පවා මදුරු දැල් පාවිච්චි කරන්න.
ශරීරය වැසෙන සේ ලා පැහැති ඇඳුම් ඇඳීම.
ජනෙල් සහ දොරවල්වලට මදුරු දැල් (Window Screens) සවි කිරීම.
අනුමත කරන ලද මදුරු විකර්ෂක (Mosquito Repellents) භාවිත කිරීම.
📌 අවසාන අදහස (Conclusion)
පාසල් සහ පොදු ස්ථානවලින් ඩෙංගු කීටයන් බහුලව හමුවන මේ වකවානුවේ, තමන්ගේ දරුවන් පාසල් යැවීමේදී සහ නිවසේ රැඳී සිටීමේදී වෙනදාට වඩා අවධානයෙන් සිටීම අත්යවශ්යයි. උණ වැළඳී දින දෙකකට වඩා පවතී නම්, ස්වයං ප්රතිකාර නොකර වහාම වෛද්යවරයෙකු හමුවී Full Blood Count (FBC) පරීක්ෂණයක් කරගන්න.
Andarenews මේ වැදගත් පණිවිඩය ඔයාගේ යාළුවෝ සහ පවුලේ අය අතරෙත් Share කරලා ඔවුන්වත් දැනුවත් කරන්න! 😊