ලෝක වෙළඳපොළේ බොරතෙල් මිල ක්රමයෙන් ස්ථාවර වන තෙක් ශ්රී ලාංකිකයන් දැඩි නොඉවසිල්ලකින් බලා සිටින මොහොතක, මැදපෙරදිග කලාපයෙන් ඇසෙන අලුත්ම දේශපාලන කැළඹීම මෙරට ජනතාව තවත් කනස්සල්ලට පත් කර තිබෙනවා. විශේෂයෙන්ම අධික ජීවන වියදම සහ ආහාර අනාරක්ෂිතතාවයෙන් පීඩා විඳින මෙරට පොදු ජනතාවට ලෝක තෙල් මිල ඉහළ යාම සෘජුවම බලපානු ලබනවා.
පහළ සහ මධ්යම පාන්තික ශ්රී ලාංකිකයන් මෙලෙස පීඩා විඳින්නේ නම්, අප්රිකාව, දකුණු ආසියාව සහ ලතින් ඇමරිකාව වැනි කලාපවල දැනටමත් කුසගින්නෙන් සහ නිවාස නොමැතිකමින් පීඩා විඳින බිලියන සංඛ්යාත අන්ත අසරණ ලෝක වැසියන්ට මෙහි බලපෑම කෙතරම් දැඩි විය හැකිද යන්න අපට පහසුවෙන්ම සිතාගත හැකියි
ඉස්ලාමාබාද් ගිවිසුම (Islamabad MoU) සහ තෙල් මිලෙහි උච්චාවචනය
2026 ජූනි 17 වන දින ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඉරානය අතර ඓතිහාසික "ඉස්ලාමාබාද් අවබෝධතා ගිවිසුම" (Islamabad MoU) විද්යුත් ක්රමයට අත්සන් තබනු ලැබූ අතර, එය ජූනි 18 වන දින සිට ක්රියාත්මක වීමට නියමිතව තිබුණා. මෙම ගිවිසුම අත්සන් කොට පැය කිහිපයක් ඇතුළත, ලෝක බොරතෙල් මිල බැරලයක් ඇමරිකානු ඩොලර් 100 සීමාවෙන් පහළට වේගයෙන් ඇද වැටීමට පටන් ගත්තේ ගෝලීය ආර්ථිකයට සුබ නිමිති පළ කරමින්.
නමුත් එම සතුට පැවතියේ ඉතා කෙටි කාලයකි. හොර්මුස් සමුද්ර සන්ධියේදී (Hormuz Straits) වාණිජ නෞකාවකට ඉරානය ප්රහාරයක් එල්ල කළ බවට චෝදනා කරමින් ඇමරිකාව විසින් ඉරානයට හදිසි බෝම්බ ප්රහාරයක් එල්ල කිරීමත් සමඟ, මෙම සටන්විරාම ගිවිසුම නිකම්ම නිකම් 'මිරිඟුවක්' බවට පත්වෙමින් පවතින බව දේශපාලන විචාරකයන් පවසනවා. මේ වන විට ඊශ්රායලය විසින් පලස්තීනය සහ ලෙබනනය තුළ ක්රියාත්මක කරන දැඩි යුදමය වාතාවරණය හේතුවෙන්, පහත වැටුණු තෙල් මිල යළිත් ඉහළ යෑමට පටන් ගෙන තිබෙනවා.
ඉරානයේ ස්ථාවරය සහ 'ප්රතිරෝධයේ අක්ෂය' (Axis of Resistance)
මෙම ගිවිසුමේ පළමු වගන්තියෙන්ම සඳහන් වන්නේ ලෙබනනයේ ස්වෛරීභාවය සුරකිමින් සියලුම පෙරමුණුවල මිලිටරි ක්රියාකාරකම් වහාම සහ ස්ථිර ලෙස නතර කළ යුතු බවයි. ඉරානය දිගින් දිගටම අවධාරණය කරන්නේ ගිවිසුමේ කොන්දේසි සියලුම පාර්ශවයන් විසින් නිවැරදිව ඉටු කළ යුතු බවයි.
ගෝලීය භූ-දේශපාලනය දෙස බැලීමේදී, ඉරානය ප්රමුඛ 'ප්රතිරෝධයේ අක්ෂය' (Axis of Resistance) සංවිධානයට:
- ලෙබනනයේ හිස්බුල්ලා සංවිධානය
- පලස්තීනයේ හාමාස් සංවිධානය ඇතුළු බටහිර ඉවුර සහ ගාසා තීරයේ සටන්කාමී කණ්ඩායම්
- කලාපයේ අනෙකුත් අධිරාජ්ය විරෝධී අරාබි ව්යාපාරයන් අයත් වේ.
ඔවුන්ගේ ප්රධානතම අරමුණ වන්නේ මැදපෙරදිග කලාපයට බටහිර රටවල් සිදු කරන බලහත්කාරී මැදිහත්වීම් සහ පලස්තීන භූමිය ඊශ්රායලය විසින් බලහත්කාරයෙන් යටත් කර ගැනීමට එරෙහිව නැගී සිටීමයි.
බටහිර බලවතුන්ගේ ඊශ්රායල ගැති ප්රතිපත්තිය
බටහිර බලවතුන්ට ඊශ්රායලය යනු සුවස් ඇළට මෙන්ම මැදපෙරදිග තෙල් හා ස්වාභාවික වායු නිධිවලට සෘජුවම ළඟා විය හැකි තම බලපෑම පතුරුවන ප්රධානතම කේන්ද්රස්ථානයකි. මේ හේතුවෙන් 1948 වසරේ සිටම ඊශ්රායලය දියත් කරන සෑම ආක්රමණශීලී යුද්ධයකටම ඇමරිකාව ඇතුළු බටහිර රටවල් පූර්ණ අනුග්රහය දක්වා තිබෙනවා.
ඇමරිකාවට පමණක් ගල්ෆ් කලාපය තුළ මිලිටරි කඳවුරු සහ මුරපොළවල් 20 කට වඩා පවතී. බටහිර රටවලට අවශ්ය වන්නේ හොර්මුස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා නිදහසේ තෙල් ප්රවාහනය කරගන්නා අතරම, ඊශ්රායලයට ගාසා තීරයේ සහ දකුණු ලෙබනනයේ තම ආක්රමණයන් දිගටම කරගෙන යාමට ඉඩ හැරීමයි.
ශ්රී ලංකාව වැනි රටවලට මෙහි බලපෑම කෙබඳුද?
ඉරානය, යේමනය, ඕමානය සහ බහරේනය වැනි බටහිර ආසියානු රටවල් සමඟ ශ්රී ලංකාව වසර දහස් ගණනක සිට වෙළඳ සබඳතා පවත්වනු ලබනවා. මැදපෙරදිග කලාපයේ යුද්ධය අවසන් වීම ශ්රී ලංකාව වැනි සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවලට ඉතා වැදගත් වන්නේ:
- තේ ඇතුළු අපනයන වෙළඳාම: මැදපෙරදිග රටවලට සිදු කරන අපනයනයන් යළිත් සක්රිය කරගැනීමට හැකි වීම.
- විදේශ රැකියා: ශ්රී ලාංකික සංක්රමණික සේවකයන්ගේ රැකියා සුරක්ෂිතභාවය සහ ජීවනෝපාය මාර්ග ස්ථාවර වීම.
- ඉන්ධන මිල: දේශීය වෙළඳපොළේ ඉන්ධන මිල පාලනය කරගැනීමට හැකි වීම.
කෙසේ වෙතත්, ඊශ්රායලයට තම යුදමය ක්රියාවන් අඛණ්ඩව කරගෙන යාමට ඉඩ හැරියහොත්, ඉරානය විසින් හොර්මුස් සමුද්ර සන්ධියේ තෙල් නැව් ගමනාගමනය අවහිර කිරීමට පෙළඹිය හැකියි. එය සමස්ත ලෝක ආර්ථිකයම මෙන්ම ශ්රී ලංකාව වැනි රටවල් ද දැඩි ආර්ථික අගාධයකට ඇද දමනු ඇතැයි ආර්ථික විශ්ලේෂකයෝ අනතුරු අඟවති.
මැදපෙරදිග කලාපයේ උණුසුම් පුවත් සහ ගෝලීය ආර්ථිකයේ අලුත්ම තොරතුරු දැනගැනීම සඳහා Andarenews - අන්දරේ නිව්ස් වෙබ් අඩවිය සමඟ නිරන්තරයෙන් රැඳී සිටින්න