ඇත්තටම "මෙනින්ජයිටිස්" (මොළේ උණ) කියන්නේ මොකක්ද?
අපගේ මොළය සහ සුෂුම්නාව (Spinal cord) වටා ආරක්ෂාවට පිහිටා ඇති සියුම් පටල "මෙනින්ජිස්" (Meninges) ලෙස හැඳින්වේ. කිසියම් ආසාදනයක් හේතුවෙන් මෙම ආරක්ෂක පටල ඉදිමීමකට හෝ ප්රදාහයකට (Inflammation) ලක්වීම "මෙනින්ජයිටිස්" ලෙස විද්යාත්මකව හඳුන්වයි. මෙය ඕනෑම වයසක පසුවන අයෙකුට වැළඳිය හැකි වුවද, කුඩා බිළිඳුන්, ළමයින් සහ තරුණ පිරිස් අතර බහුලව දැකිය හැක. ක්ෂණිකව ප්රතිකාර නොකළහොත්, මෙය රුධිරයට පැතිරී සෙප්ටිසිමියා (Septicemia) හෙවත් ශරීරය පුරා විසබීජ පැතිරීමේ තත්ත්වයක් ඇති කරමින් ජීවිත අවදානමක් පවා ඇති කරයි.
මෙනින්ජයිටිස් රෝගයේ ප්රධාන වර්ග සහ හේතු
මෙනින්ජයිටිස් රෝගය එය ඇති වීමට බලපාන විසබීජ වර්ගය අනුව ප්රධාන කොටස් කිහිපයකට බෙදා දැක්විය හැක:
- බැක්ටීරියා මෙනින්ජයිටිස් (Bacterial Meningitis): මෙය අතිශයින්ම භයානක සහ මාරාන්තික වර්ගයයි. Meningococcal, Pneumococcal සහ E. coli වැනි බැක්ටීරියා නිසා ඇති වේ.
- වයිරස් මෙනින්ජයිටිස් (Viral Meningitis): බහුලවම දැකිය හැකි වර්ගය වන අතර Enteroviruses, Herpes, හෝ කම්මුල්ගාය, සරම්ප වැනි වෛරස් නිසා ඇති වේ. බැක්ටීරියා තත්ත්වයට වඩා බරපතලකම අඩුය.
- දිලීර සහ පරපෝෂිත මෙනින්ජයිටිස් (Fungal & Parasitic): ශරීරයේ ප්රතිශක්තිකරණය ඉතා පහළ මට්ටමක පවතින අයට (විශේෂයෙන් දිලීර මඟින්) සහ අපිරිසිදු ආහාර හෝ සතුන්ගේ මළද්රව්ය ආශ්රයෙන් (පරපෝෂිතයන් මඟින්) ශරීරගත විය හැක.
බෝනොවන මෙනින්ජයිටිස් (Non-infectious): පිළිකා රෝග, ලූපස් (Lupus) වැනි ප්රතිශක්තිකරණ ආබාධ, මොළයේ සැත්කම් හෝ හිසට සිදුවන දරුණු අනතුරු නිසාද මොළේ උණ ඇති විය හැක.
මේ දවස්වල ලංකාවේ මේ රෝගය පැතිරෙන්නේ ඇයි?
වර්තමානයේ පවතින අධික උෂ්ණත්වය සහ ඉන් පසුව ඇති වන කාලගුණික වෙනස්වීම්, ජනාකීර්ණ පරිසරයන් මෙන්ම පුද්ගල සනීපාරක්ෂාවේ පවතින දුර්වලතා මේ සඳහා ප්රධාන වශයෙන් බලපායි. විශේෂයෙන්ම පාසල් ළමුන්, නේවාසිකාගාරවල වෙසෙන්නන් සහ කාර්යබහුල සේවා ස්ථානවල සිටින අය අතර කැස්ස, කිවිසුම් යාම, කෙළ බිඳිති මඟින් හෝ එකම ජල බෝතලයක්, දුරකථනයක් හෝ පෞද්ගලික ද්රව්ය හුවමාරු කරගැනීම (Sharing vapes/drinks) හරහා මෙම රෝග කාරක බෝවීම සීඝ්රයෙන් සිදු වේ. බොහෝ දෙනෙක් රෝග වාහකයන් (Carriers) ලෙස ක්රියා කරන අතර, ඔවුන්ට රෝගය නොවැළඳුනත් අන් අයට බෝ කිරීමේ හැකියාව පවතී.
ඔබ අනිවාර්යයෙන්ම දැනගත යුතු මෙනින්ජයිටිස් රෝග ලක්ෂණ
රෝග ලක්ෂණ ඉතා ක්ෂණිකව මතු විය හැකි අතර ඒවා පහත පරිදි වේ:
- තද උණ සහ අධික හිසරදය
- බෙල්ලේ තද ගතිය (Stiff neck - බෙල්ල ඉදිරියට නැමීමට අපහසු වීම)
- දීප්තිමත් ආලෝකය දෙස බැලීමට ඇති අපහසුතාවය (Photophobia)
- වමනය, ඔක්කාරය සහ පාචනය
- තද නිදිමත ගතිය, ව්යාකූල බව හෝ සිහිය විකල් වීම
- සම මත ඇති වන, වීදුරුවක් තද කළද මැකී නොයන රතු/දම් පාට ලප හෝ සීරීම් සලකුණු (Rash)
කුඩා දරුවන්ගේ නම්: කෑම ප්රතික්ෂේප කිරීම, නොනවත්වා හැඬීම, වලිප්පුව (Seizures) සහ හිස් මුදුනේ පවතින මෘදු කොටස (Fontanelle) ඉදිමී තිබීම.
රෝග විනිශ්චය සහ බටහිර වෛද්ය ප්රතිකාර ක්රම (Western Treatment)
මෙනින්ජයිටිස් රෝගය සැක කටයුතු නම් ප්රමාද නොකර රෝහල්ගත කළ යුතුය. එහිදී බටහිර වෛද්ය විද්යාවට අනුව සිදු කරන ප්රධානතම පරීක්ෂණය වන්නේ ලුම්බක පන්ක්චර් (Lumbar Puncture / Spinal Tap) පරීක්ෂණයයි. මෙහිදී කොන්දේ පහළ ප්රදේශයෙන් සුෂුම්නා ද්රව (CSF) සාම්පලයක් ගෙන රෝගයට හේතුව බැක්ටීරියාවක්ද වෛරසයක්ද යන්න තහවුරු කරගනී.
බැක්ටීරියා තත්ත්ව සඳහා: වහාම ශිරගත ප්රතිජීවක (IV Antibiotics) සහ ප්රති-ප්රදාහ ඖෂධ (Corticosteroids) අවම වශයෙන් සතියක්වත් ලබා දිය යුතුය.
වෛරස් තත්ත්ව සඳහා: බොහෝ විට විවේකය, ප්රමාණවත් පරිදි දියර වර්ග පානය සහ රෝග ලක්ෂණ පාලනය කරන වේදනා නාශක මඟින් දින 7-10 කින් සුවය ලබයි. අවශ්යතාවය අනුව ප්රතිවෛරස් (Antivirals) ඖෂධ දෙනු ලැබේ.
දේශීය ආයුර්වේද වෛද්ය විද්යාවේ දැක්ම (Ayurvedic View)
ආයුර්වේද වෛද්ය විද්යාවට අනුව මොළේ උණ හඳුන්වන්නේ "ශිරෝගත රෝග" හෝ "සන්නිපාත උණ" තත්ත්වයක් ලෙසයි. මෙහිදී ශරීරයේ වාත, පිත, කප යන ත්රිදෝෂයන් දැඩි ලෙස කිපීමකට ලක් වේ.
ආයුර්වේද ප්රතිකාර: ආයුර්වේදයේදී ශරීරයේ ප්රතිශක්තිකරණය වර්ධනය කරන, විෂ නසන සහ මොළයේ ස්නායු පද්ධතිය සිසිල් කරන ශීත වීර්ය සහිත රසායන ඖෂධ (උදා: සුදු හඳුන්, රතු හඳුන්, කොත්තමල්ලි, වෙනිවැල්ගැට, නෙල්ලි සහ රසකිඳ වැනි ඔසු) වෛද්ය උපදෙස් මත භාවිතා කරයි. නස්ය කර්ම (නාසයෙන් බෙහෙත් ගැන්වීම) සහ සිරස තෛල ධාරා වැනි ප්රතිකාරද මීට ඇතුළත් වේ. කෙසේ වෙතත්, මෙය හදිසි මාරාන්තික අවස්ථාවක් බැවින් මුලින්ම බටහිර හදිසි ප්රතිකාර ලබා ගැනීම අත්යවශ්ය වේ.
රෝගයෙන් පසු ඇති විය හැකි දරුණු සංකූලතා (Complications)
කාලෝචිතව ප්රතිකාර නොගතහොත් රෝගියා සුව වුවද දිගුකාලීන ආබාධ ඇති විය හැක:
ශ්රවණාබාධ (බිහිරි බව) හෝ පෙනීම දුර්වල වීම
මතක ශක්තිය සහ අවධානය යොමු කිරීමේ හැකියාව අඩු වීම
අපස්මාරය (Epilepsy) හෝ අංශභාග තත්ත්වයන් (Paralysis)
ශරීරයේ සමබරතාවය ගිලිහී යාම
දරුණු ආසාදන හේතුවෙන් අත් පා ඉවත් කිරීමට සිදුවීම (Amputation)
රෝගයෙන් ආරක්ෂා වන පොදු වැළැක්වීමේ ක්රම (General Prevention & Vaccines)
එන්නත්කරණය (Vaccination): මොළේ උණ වැළැක්වීමට ඇති හොඳම සහ සාර්ථකම ක්රමය එන්නත් ලබා ගැනීමයි. MenB, MenACWY (Meningococcal), Hib, සහ Pneumococcal වැනි එන්නත් මඟින් බැක්ටීරියා මොළේ උණෙන් උපරිම ආරක්ෂාවක් සපයයි. එමෙන්ම සරම්ප සහ කම්මුල්ගාය (MMR) එන්නත් නිසි කලට ලබා ගැනීමද වැදගත්ය.
පුද්ගල සනීපාරක්ෂාව: ආහාර ගැනීමට පෙර සහ වැසිකිළි භාවිතයෙන් පසු සබන් යොදා දෑත් හොඳින් සෝදන්න.
පෞද්ගලික ද්රව්ය හුවමාරු නොකිරීම: එකම පිඟාන, කෝප්පය, ජල බෝතලය හෝ මුඛ ආවරණ පොදුවේ පාවිච්චි කිරීමෙන් වළකින්න.
ප්රතිශක්තිකරණය වැදගත් කරගන්න: සමබල ආහාර වේලක් ගැනීම, දිනපතා ප්රමාණවත් පරිදි ජලය පානය කිරීම සහ නිසි නින්දක් ලැබීම මඟින් සිරුරේ ස්වාභාවික ආරක්ෂාව වැඩි කරගන්න.
අවසාන අදහස (Conclusion)
මෙනින්ජයිටිස් හෙවත් මොළේ උණ යනු තත්පරයෙන් තත්පරය ජීවිතයත් මරණයත් අතර සටනක් නිර්මාණය කළ හැකි රෝගයකි. එබැවින්, ඔබට හෝ ඔබේ දරුවාට තද උණ සමඟ බෙල්ල හැරවීමේ අපහසුතාවයක් හෝ වෙනත් අසාමාන්ය ලක්ෂණයක් ඇත්නම්, කිසිසේත්ම ප්රමාද නොකර වහාම ළඟම ඇති රෝහල වෙත රැගෙන යන්න. නිවැරදි දැනුවත්භාවය සහ පූර්ව ආරක්ෂාව තුළින් මේ මාරාන්තික රෝගයෙන් අපටත් අපේ පවුලේ අයටත් ආරක්ෂා විය හැක.
මේ වගේ වැදගත් තොරතුරු දැනගන්න දිගටම Andare News සමඟ එකතු වෙලා ඉන්න.
මේ ගැන ඔබේ අදහස කුමක්ද ? පහළින් Comment එකක් දාන්න
මෙම ලිපිය ඔබේ මිතුරන් අතර Share කරන්න:😊