මේ දවස්වල ලංකාවේ හැමෝම කතා වෙන්නේ, බය වෙලා ඉන්නේ එකම එක මාතෘකාවක් ගැනයි. ඒ තමයි "එල් නිනෝ" (El Niño) දේශගුණික රටාව නැවතත් සක්රිය වීම. ලෝක කාලගුණ විද්යා සංවිධානයේ (WMO) 2026 මැයි මාසයේ අලුත්ම වාර්තාවලට අනුව, පැසිෆික් සාගරයේ මුහුදු මතුපිට උෂ්ණත්වය වේගයෙන් ඉහළ යමින් පවතිනවා. මෙයින් පෙනී යන්නේ මේ වසරේ ජූනි, ජූලි, අගෝස්තු වෙද්දී නැවත වතාවක් ප්රබල එල් නිනෝ තත්ත්වයක් ලෝකය පුරාම ඇති වෙන්න ලොකු ඉඩක් තියෙන බවයි.
ලංකාව වගේ නිවර්තන කලාපීය රටකට මේක සෘජුවම බලපාන නිසා, අපේ රටේ මිනිස්සු මේ ගැන අනියත බියක් ඇති කරගෙන තියෙනවා. හැබැයි බය වෙනවා වෙනුවට අපි විද්යාත්මකව දැනගන්න ඕනේ මේ එල් නිනෝ කියන්නේ මොකක්ද, ඒකෙන් ලංකාවට වෙන බලපෑම සහ අපිට මේකට මුහුණ දෙන්න පුළුවන් කොහොමද කියලා.
මොකක්ද මේ එල් නිනෝ (El Niño) කියන්නේ?
සරලවම කිව්වොත්, එල් නිනෝ කියන්නේ පැසිෆික් සාගරයේ මධ්යම සහ නැඟෙනහිර ප්රදේශවල මුහුදු මතුපිට ජලය සාමාන්ය මට්ටමට වඩා අසාමාන්ය ලෙස රත් වීමේ ස්වභාවික දේශගුණික රටාවකටයි. මෙහි ප්රතිවිරුද්ධ සීතල අවධිය හඳුන්වන්නේ "ලා නිඤ්ඤා" (La Niña) කියලායි.
සාමාන්යයෙන් සාගරයේ නැඟෙනහිර ඉඳන් බටහිරට හමන වාණිජ සුළං (Trade Winds) එල් නිනෝ කාලයේදී දුර්වල වෙනවා. ඒ නිසා රත් වුණු සාගර ජලය එක තැනක පල් වෙමින් වායුගෝලයට අධික තාපයක් සහ ශක්තියක් මුදා හරිනවා. මේ නිසා මුළු ලෝකයේම කාලගුණය උඩුයටිකුරු වෙනවා. උදාහරණයක් විදිහට, ප්රබල එල් නිනෝ තත්ත්වයක් පැවති නිසා පසුගිය 2024 වසර ලෝක ඉතිහාසයේ වාර්තා වූ උණුසුම්ම වසර බවට පත් වුණා.
එල් නිනෝ බලපෑම ලංකාවට දැනෙන්නේ කොහොමද?
ජාත්යන්තර කාලගුණ නාලිකා සහ දේශගුණික ආකෘති (Climate Models) පෙන්වා දෙන පරිදි, එල් නිනෝ තත්ත්වයක් ලංකාවට බලපාන්නේ ප්රධාන ආකාර දෙකකටයි.
1. දැඩි නියඟය සහ මෝසම් සුළං අඩාල වීම (Drought & Weak Monsoon)
එල් නිනෝ සක්රිය වීමත් සමඟ ශ්රී ලංකාවට වැසි රැගෙන එන නිරිතදිග මෝසම් සුළං (June to September) දුර්වල වීමේ ප්රවණතාවක් පවතිනවා. මෙහි ප්රතිඵලයක් විදිහට:
රටේ ප්රධාන ජලාශවල ජල මට්ටම සීඝ්රයෙන් පහත වැටීම.
කෘෂිකාර්මික කටයුතුවලට අවශ්ය ජලය අහිමි වීම නිසා වගාවන් පාලු වීම.
බෝවන රෝග සහ දැඩි සූර්ය රශ්මිය නිසා ඇති වන සෞඛ්ය ගැටලු වැඩි වීම.
2. අනපේක්ෂිත අධික වර්ෂාව සහ ගංවතුර (Sudden Heavy Rains)
එල් නිනෝ අවධියේදී වසරේ අග භාගයේ (ඔක්තෝබර් සිට දෙසැම්බර් දක්වා) ලැබෙන දෙවැනි අන්තර් මෝසම් වැසි සහ ඊසානදිග මෝසම් වැසි සාමාන්ය මට්ටමට වඩා අධික වෙන්න පුළුවන්. ඒ කියන්නේ, එක දිගට මාස ගණනක් පැවති වියළි කාලගුණයෙන් පස්සේ එකපාරටම මහා ගංවතුර සහ නායයෑම් තත්ත්වයන් ඇති වෙන්න මේ දේශගුණික විපර්යාසය හේතු වෙනවා.
මිනිස්සු ඇත්තටම බය වෙන්න ඕනෙද?
නැහැ බය වීම නෙවෙයි මෙතනදී කරන්න ඕනේ. එල් නිනෝ කියන්නේ අලුත් දෙයක් නෙවෙයි. මේක වසර 2ත් 7ත් අතර කාලයකදී වරක් ස්වභාවිකවම සිද්ධ වෙන ක්රියාවලියක්. විද්යාඥයන් පවසන්නේ ගෝලීය උණුසුම (Global Warming) නිසා එල් නිනෝ ඇති වන වාර ගණන වැඩි නොවුණත්, ඒකෙන් ඇති වන කුණාටු, දැඩි උණුසුම වැනි අහිතකර බලපෑම්වල සැර (Intensity) වැඩි වෙන්න පුළුවන් බවයි.
නමුත් වර්තමානයේ තියෙන දියුණු චන්ද්රිකා සහ කාලගුණ අනාවැකි මාදිලි (Forecast Models) නිසා මාස 1කට හෝ 6කට පෙරම මේ තත්ත්වය නිවැරදිව පුරෝකථනය කරන්න පුළුවන්. ඒ නිසා අපිට කලින්ම සූදානම් වෙන්න ඕනෑ තරම් කාලය ලැබෙනවා.
එල් නිනෝ උවදුරෙන් බේරෙන්න ලාංකිකයන් විදිහට අපිට කරන්න පුළුවන් මොනවාද?
රජය සහ ආයතන මට්ටමින් ප්රතිපත්ති හැදුවත්, සාමාන්ය ජනතාව විදිහට අපිටත් අපේ මට්ටමින් කරන්න පුළුවන් දේවල් කිහිපයක් තියෙනවා:
ජලය ඉතාමත් අරපිරිමැස්මෙන් පාවිච්චි කිරීම: ඉදිරියේදී පැමිණිය හැකි වියළි කාලගුණයට මුහුණ දීම සඳහා නිවසේදී සහ රැකියා ස්ථානවලදී ජලය අපතේ යෑම උපරිමයෙන් නතර කරන්න. වැසි ජලය එකතු කරගැනීමේ ක්රම (Rainwater Harvesting) නිවෙස්වල ස්ථාපනය කරන්න.
කෘෂිකර්මාන්තයේදී උපක්රමශීලී වීම: ගොවිතැන් කරන අය සාමාන්යයෙන් අධික ජලය ඉල්ලන වගාවන් වෙනුවට, වියළි කාලගුණයට ඔරොත්තු දෙන බෝග වර්ග (Drought-resistant crops) වගා කිරීමට යොමු වෙන්න. බිංදු ජල සම්පාදනය (Drip Irrigation) වැනි තාක්ෂණයන් පාවිච්චි කරන්න.
සෞඛ්යය ගැන සැලකිලිමත් වීම: අධික උණුසුම නිසා සිරුර විජලනය වීම වැළැක්වීමට දිනපතා වැඩිපුර වතුර බොන්න. දවල් කාලයේ දැඩි හිරු රශ්මියට නිරාවරණය වීම හැකිතාක් අඩු කරන්න.
බලශක්තිය සුරැකීම: ජල විදුලි උත්පාදනය අඩු විය හැකි නිසා, විදුලිය අරපිරිමැස්මෙන් පාවිච්චි කරන්න. හැකි නම් සූර්ය බලශක්තිය (Solar Power) වැනි විකල්ප බලශක්ති ප්රභවයන් වෙත යොමු වීම දිගුකාලීනව වාසිදායකයි.
සාරාංශය
එල් නිනෝ (El Niño) කියන්නේ අපිට නතර කරන්න පුළුවන් දෙයක් නෙවෙයි, නමුත් නිවැරදි සැලසුම්කරණය සහ පූර්ව සූදානම හරහා ඒකෙන් සිද්ධ වෙන හානිය අවම කරගන්න අපිට පුළුවන්. ඒ නිසා අනියත බියක් ඇති කරගන්නේ නැතුව, කාලගුණ දෙපාර්තමේන්තුවේ නිල නිවේදන ගැන විමසිල්ලෙන් ඉන්න !
Andarenews අරන් ආපු මේ වැදගත් තොරතුරු ඔයාගේ යාළුවෝ, පවුලේ අය අතරෙත් Share කරලා ඔවුන්වත් දැනුවත් කරන්න! 😊